Category Archives: आरोग्य

बुटकेपणा

उंची वाढवण्यासाठी कोणी जॉगिंगला जातं तर कुणी आहार कमी-जास्त करतं. हे व्यायाम किंवा काही योगासनं उंची वाढवण्यासाठी उपयुक्त ठरतातच. पण त्याच्याबरोबर काही औषधांचाही वापर केला तर उंची वाढते. पण उंची वाढवण्यासाठी खास औषधं असतात आणि तीही कोणत्याही साइड इफेक्टशिवाय हे कुणाच्या लक्षात येत नाही.

कुणी सांगतं दोरीच्या उडय़ा मारा तर कुणी सांगतं सायकलिंग करा.. पण एवढं करूनही काहींची उंची वाढत नाही. पुरेशी उंची हे एक ‘स्मार्ट व्यक्तिमत्त्वाचं लक्षण आहे. स्मार्ट व्यक्तिमत्त्व असणं हा एक आयुष्यातला सर्वात महत्त्वाचा भाग आहे. आपला बांधा इम्प्रेसिव्ह असावा, असं सगळय़ांनाच वाटतं. पण नेमकं त्यासाठी काय करायचं, हे कित्येकांना माहीतच नसतं.

आपल्या शरीरामध्ये स्रवणा-या अनेक संप्रेरकांपैकी एक महत्त्वाचं संप्रेरक आहे ‘ग्रोथ हार्मोन’! ज्याचा आपल्या वाढीवर थेट परिणाम होत असतो. जर हे संप्रेरक कमी प्रमाणात स्रवलं गेलं तर आपली उंची खुंटते आणि बुटकेपण येतो. शिवाय या संप्रेरकाच्या कमी-अधिक स्रवणाच्या कार्यपद्धतीवर नियंत्रण करणारी ‘पियुषिका ग्रंथी’ असते. जिच्या कमी-अधिक स्रावानुसार आपली वाढ होणाऱ्या ग्रोथ हार्मोनवर परिणाम होत असतो. थायरॉइड नामक ग्रंरथीचा स्रव वाढीस अनुकूल असून ‘थायरॉइड’ या अंतस्रावाची ग्रंथीवर ‘पियुषिका’ ग्रंथीचं पूर्णत: नियंत्रण असतं. या पियुषिका ग्रंथीच्या स्रावाशी थायरॉइड ग्रंथीचा स्राव असतो. अशा प्रकारची ही अंतस्रावातील हार्मोनची गुंतागुंतीची रचना असते. याचाच परिणाम माणसाच्या उंचीवर होत असतो. म्हणून या स्रवांचा समतोल राखणं हे उंची वाढवण्यासाठी आवश्यक ठरतं. त्या दृष्टीने औषधं दिली जातात.

उंची वाढवण्यासाठी कोणी जॉगिंगला जातं तर कुणी आहार कमी-जास्त करतं. हे व्यायाम किंवा काही योगासनं उंची वाढवण्यासाठी उपयुक्त ठरतातच. पण त्याच्याबरोबर काही औषधांचाही वापर केला तर उंची वाढते. पण उंची वाढवण्यासाठी खास औषधं असतात आणि तीही कोणत्याही साइड इफेक्टशिवाय हे कुणाच्या लक्षात येत नाही.

बुटकेपणाची कारणं कोणती :

अनुवंशिकता : बुटकेपणात अनुवंशिकता हे एक महत्त्वाचं कारण असतं. आईवडील किंवा आजी-आजोबा यापैकी कोणीही बुटकं असलं तरी ते जीन्स भावी पिढीत उतरतात.

कॅल्शियमची कमतरता : आहारातून कमी प्रमाणात जर कॅल्शियम पोटात जात असेल तर वाढ खुंटते.
हॉर्मोन्सचं असंतुलन : आपल्या शरीरात जर पुरेशा प्रमाणात ग्रोथ हार्मोन्स नसतील तर उंची चांगली वाढत नाही.
व्यायामाचा अभाव : रोजच्या जीवनात जर व्यायामाला सवड नसेल तर त्याचा परिणामही काहींच्या वाढीवर होतो.

उपचारातला हलगर्जी : उंची कमी आहे, हे लक्षात येताच जर लहानपणी त्यावर उपाय केला तर त्याचा परिणाम लगेच होतो. जर प्रौढपणी अशा उपचारांना सुरुवात केली तर त्याचा काहीही उपयोग होत नाही.
म्हणूनच तर उंची वाढवण्यासाठी ट्रिटमेंट सुरू करताना आहार, व्यायाम यासंबंधी पूर्ण माहिती घेऊन औषधं सुरू केल्यास नक्कीच उंची वाढते. जेवढय़ा कमी वयात उंचीवर उपचार सुरू केले जातात तितके फायदे आपल्याला लवकर मिळतात.

“गुप्तरोग” म्हणजे काय?

गुप्तरोग म्हणजे नक्की काय याबाबत माझ्या मनात संभ्रम आहे. नपुंसकता आणि हस्तमैथुनाची सवय यांना गुप्तरोग म्हणता येईल का? स्वत:ला गुप्तरोग झाला आहे की नाही हे कसं ओळखावं? कंडोमचा वापर केल्याने गुप्तरोग होत नाही हे कितपत खरं आहे?

लैंगिक संबंधांतून ज्या रोगांचा ‘संसर्ग’ होतो त्या रोगांना गुप्तरोग म्हणतात. त्यांना गुप्तरोग म्हणण्यासाठी दोन कारणं आहेत. एक म्हणजे, असे रोग व्यक्ती स्वत:च गुप्त ठेवते आणि दुसरं म्हणजे, अनेकदा हे रोग स्वत:च गुप्त अवस्थेत राहतात तसेच रोग्याला स्वत:लाही अशा रोगाची लागण झाल्याचं कळत नाही. काही काळ गुप्त राहून हे रोग मोठ्या प्रमाणात उचल खाऊ शकतात आणि प्राणघातकही ठरू शकतात. अशा रोगांना गुप्तरोग अशी संज्ञा जरी असली तरी, या रोगांबाबत गुप्तता न ठेवणंच योग्य. केवळ गुप्तता ठेवण्याने असे रोग जीवघेणे ठरू शकतात. एड्स आणि अलिकडच्या काळात निदर्शनास आलेले इतर काही रोग सोडले तर, बाकी सर्व गुप्तरोगांवर आज औषधं निघाली आहेत. अशा परिस्थितीत गुप्तरोग होऊ शकेल असे लैंगिक संबंध जर कुणाशी ठेवले असतील तर, डॉक्टरांच्या सल्ल्याने त्वरीत तपासण्या करून घेणंच योग्य.

नपुंसकता, लैंगिक दुर्बलता, शिघ्रपतन अशा लैंगिक तक्रारींबाबतही बहुतांशी वेळा लोक गुप्तता पाळतात पण, यांना गुप्तरोग म्हटलं जात नाही. हस्तमैथुनालाही काहीजण गुप्तरोग मानतात. हस्तमैथुन हा गुप्तरोग तर नाहीच पण, साधा रोगही नाही. हस्तमैथुन हा एक सामान्य प्रकार आहे तो अपायकारकही नाही आणि त्यासाठी कुठल्या औषध उपचारांचीही गरज नाही.

लैंगिक संबंधातून विशिष्ट जंतू, विषाणू किंवा फंगसची लागण झालेल्या रोगांना गुप्तरोग म्हटलं जातं. सिफिलिस, गनोरोया, हपिर्स ही काही गुप्तरोगांची नावं आहेत. कंडोम वापरल्याने गुप्तरोग होत नाहीत, याच्याशी मी सहमत नाही. कंडोमचा वापर करूनही एड्स आणि इतर गुप्तरोग झाल्याची असंख्य उदाहरणं मी पाहिली आहेत. गुप्तरोगांपासून दूर राहायचं असेल तर स्वत:च्या पत्नी व्यतिरिक्त इतर कुणाशीही लैंगिक संबंध न ठेवणं हाच उत्तम उपाय आहे. तुम्हाला गुप्तरोग झाला असल्याचा संशय असेल तर योग्य डॉक्टरांच्या सल्ल्याने तपासण्या करून घ्या.

-डॉ. राजन भोसले

(तुमचे काहि प्रश्न असतील तर ते कमेंट्स मधुन विचारा.)

कामतृप्तीतही आर्थिक सुबत्ता महत्त्वाची!

शरीरसौंदर्य, मर्दानी जडणघडण, सद्गुणत्व, प्रामाणिकपणा, कर्तृत्वशीलता इत्यादी गुणांमुळे स्त्री-पुरुषाकडे आकर्षित होते, असं सर्वसाधारणपणे मानलं जातं. परंतु संशोधकांना असं आढळलंय की, आपल्या जोडीदाराची वा प्रियकराची संपत्ती नि आर्थिक वैभव ही बाबदेखील स्त्रियांना कामोदिप्त करणारी आहे.

मानवी कामजीवनासंबंधी नवनवे शोध लागत आहेत. त्यातून संशोधकांनी काढलेले निष्कर्ष चकित करणारे आहेत. शरीरसौंदर्य, मर्दानी जडणघडण, सद्गुणत्व, प्रामाणिकपणा, कर्तृत्वशीलता इत्यादी गुणांमुळे स्त्री-पुरुषाकडे आकर्षित होते, असं सर्वसाधारणपणे मानलं जातं. परंतु संशोधकांना असं आढळलंय की, आपल्या जोडीदाराची वा प्रियकराची संपत्ती नि आर्थिक वैभव ही बाबदेखील स्त्रियांना कामोदिप्त करणारी आहे.

 
‘युनिव्हर्सिटी ऑफ नुकास्टल’मधील दोन संशोधक थॉमस पोलेट आणि डॅनियल नॅटल हे दोन संशोधक या गोष्टीचा गेली काही र्वष मागोवा घेत होते. कामरंगातील उत्कर्ष गाठणे हा स्त्रियांचा विशेष गुण असला तरी त्यामागे काही तरी दडलेलं असायला हवं. या सूत्रानुसार हे दोघे शास्त्रज्ञ अभ्यास करीत होते. त्यांनी पाच हजार चिनी नागरिकांचे शास्त्रोक्त सर्वेक्षण घेतले. त्यात कामजीवन, संपत्ती व दैनिक जीवनाशी निगडित आणखी काही गोष्टींचा समावेश होता. या सर्वेक्षणात एक हजार ५३४ स्त्रियांचा समावेश होता. त्यांच्या जोडीदारांची वरील सगळी माहिती गोळा करण्यात आली होती. या महिलांतील १२१ जणींना कामरंगातला उत्कर्षक्षण नेहमीच अनुभवायला यायचा. ४०८ जणांना बहुधा तो आनंद मिळायचा. दुस-या ७६२ स्त्रियांना हे सुख कधी तरी प्राप्त व्हायचे आणि २४३ जणींना ते क्वचितच मिळायचे किंवा त्या सुखापासून त्या वंचित असायच्या. या पाहणीत संशोधकांना आढळले की, पैसेवाल्या जोडीदाराच्या स्त्रिया कामरंगातील सौख्य मोठ्या प्रमाणात लुटताना आढळल्या. ही केवळ चिनी महिलांची मक्तेदारी नाही, तर याआधी जर्मन आणि अमेरिकन स्त्रियांनीदेखील यास दुजोरा दिला होता. पुरुषाला कुशीत घेऊन, त्याच्या शरीराचा भार पेलताना, संसारातील घरखर्चाचे कसं होणार, याची चिंता स्त्रियांना पसंत नसावी, हेच खरं. ही गोष्ट सहजपणे निभावणाऱ्या जोडीदारांसोबत कामशय्या करताना स्त्रिया निर्धास्त असतात. त्यांचा कामरंग उफाळून येतो.

 
‘टेक्सास युनिव्हर्सिटी’चे मानसशास्त्राचे प्राध्यापक डेव्हिड बूस यांनी ‘कामवासनेची उत्क्रांती’ या पुस्तकात म्हटल्याप्रमाणे- ‘मी तुझ्यासोबत खूप सुखी आहे व दुस-या पुरुषाची मी कल्पना करू शकत नाही,’ असं स्त्री जेव्हा पुरुषाला मनोमनी सांगते तेव्हा ती नकळत त्याला वचन देते की, मी तुझ्याशी प्रामाणिक आहे.’

 त्यामुळेच एखाद्या तरुणावर अनेक मुली भाळतात. कारण तो प्रत्येक मुलीला हॉटेलात जेवायला नेतो. तिथे तो खुर्चीवर बसल्याबसल्या आवर्जून त्या मुलीला सांगतो, ‘तुला वाटते तेवढा मी उंच नाही. माझं पैशाचं पाकीट माझ्या पँटच्या मागच्या खिशात आहे, एवढंच!’

-जोसेफ तुस्कानो

उपवासातून आरोग्य

प्रकृतीला अहितकारक होईल इतका कडक उपवास धरणे किंवा उपवासाच्या नावाने रोजच्यापेक्षा दुप्पट खाणे, या दोन्ही गोष्टी अनारोग्याच्या ठरतात. आरोग्य मिळवायचे असेल तर आपल्या प्रकृतीला मानवेल अशा स्वरूपाचाच उपवास करावा.
उपवास, व्रतवैकल्ये वगैरे गोष्टी धार्मिक, आध्यात्मिक समजल्या जातात; पण उपवास हा एक उपचार प्रकार आहे, असे आयुर्वेदात सांगितले आहे. उपवास हा लंघनाचा एक प्रकार असतो.
लघुभोजनं उपवासो वा लंघनम्‌।।
…चरक चिकित्सास्थान
(हलका आहार किंवा उपवास म्हणजे काही न खाणे हे लंघन होय.)
आयुर्वेदात लंघनाची व्याप्ती बरीच मोठी आहे. उपवास हा लंघनाचा एक भाग झाला; पण शरीरशुद्धी, व्यायाम, सूर्यस्नान, वायुसेवन, पाचन हे सुद्धा लंघनाचेच प्रकार होत. म्हणूनच लंघनाचे जे काही फायदे आहेत ते योग्य प्रकारे केलेल्या उपवासाने मिळू शकतात.
“लाघवकरं कर्मं लंघनम्‌’ म्हणजे हलकेपणा आणणारे ते लंघन अशी लंघनाची व्याख्या असल्याने उपवास केल्यास शरीर हलके होणे अपेक्षित आहे हे समजते. उपवासातून आरोग्य हवे असेल, तर हा उपवास आयुर्वेदातील लंघन संकल्पनेला धरून असायला हवा.
लघुभोजनं उपवासो वा।।
…चरक विमानस्थान
हलके भोजन किंवा उपवास म्हणजे काही न खाणे, या दोन गोष्टी एकमेकांना पर्याय आहेत, असे आयुर्वेदात सांगितले आहे. म्हणजेच उपवासातून आरोग्य मिळवायचे असणाऱ्याने आपल्या प्रकृतीनुसार उपवासाचे स्वरूप ठरवणे अपेक्षित आहे.

महाभूतांचे संतुलन
उपवासामुळे किंवा लंघनामुळे शरीरात आकाश, वायू व अग्नी महाभूतांचे संतुलन होते व यातून पुढील गोष्टी साध्य होतात –
शरीराचे जडत्व दूर होते.
अतिरिक्‍त कफदोष कमी होतो.
प्रमाणापेक्षा वाढलेल्या दोषाचे पचन होते.
अग्नी प्रदीप्त होतो.
आयुर्वेदात “आमदोष’ अशी एक संकल्पना मांडली आहे. जठराग्नीची ताकद कमी पडल्यामुळे अन्नाचे पचन योग्य प्रकारे होऊ शकले नाही, की त्यापासून जो अर्धवट कच्चा रस तयार होतो तोच आमदोष होय. हा आम मुख्यत्वे आमाशयाच्या आश्रयाने राहतो; पण जर त्याचे वेळेवर पचन केले नाही, तर तो सर्व शरीरात पसरून अनेक प्रकारचे विकार उत्पन्न करतो. आमदोषाचे रोगकारित्व इतके जबरदस्त असते, की “आमय’ हा रोगाला पर्यायी शब्द म्हणून वापरला जातो, तर जेथे आम नाही ती निरामय, निरोगी अवस्था समजली जाते. शरीरात आमदोष तयार झाला, की मलमूत्राचा अवरोध तयार होतो, ताकद कमी होते, शरीराला जडपणा येतो, आळस प्रतीत होतो, तोंडाची चव नष्ट होते, मळमळते, पोटात दुखते, चक्कर येते, अधोवायूला- शौचाला दुर्गंधी येते, आंबट ढेकर येतात.
अशा प्रकारे अनेक प्रकारची त्रासदायक लक्षणे निर्माण करणारा आमदोष वाढला असता, काहीही न खाता उपवास करणे अपेक्षित असते. यामुळे आम पचायला मदत मिळते. विशेषतः आमामुळे ताप आला असता किंवा आमामुळे अजीर्ण झाले असता काहीही न खाता उपवास करणे उत्तम असते.
अर्थात, आमदोष वाढून त्रास होण्यापर्यंत थांबण्याची आवश्‍यकता असते असे नाही. आठवड्यातून एकदा संध्याकाळचे जेवण न घेण्याची सवय लावून घेतली, तर त्यामुळे आमदोष तयार होण्यास प्रतिबंध करता येऊ शकतो. अग्निसंस्कार केलेले म्हणजे उकळलेले पाणी पिणे हेही आमदोष तयार न होण्यासाठी उत्तम असते.
प्रकृतीला हितावह उपवास
काही न खाता उपवास हा आमदोष पचविण्यासाठी उपयुक्‍त असला, तरी सरसकट सगळ्या प्रकृतीसाठी असा कडक उपवास हितावह ठरेलच असे नाही. विशेषतः दिवसभर किंवा अनेक दिवस फक्‍त फळे खाणे, नुसते दूध पिणे किंवा नुसते पाणीच पिणे अशा प्रकारचा उपवास सर्वांना मानवणारा नसतो. विशेषतः पित्त वा वातप्रधान प्रकृतीमध्ये पचण्यास हलके अन्न खाऊन उपवास करणेच अधिक योग्य असते.
योग्य पद्धतीने उपवास करण्याने लाभणारे काही फायदे आयुर्वेदात सांगितले आहेत –
विमलेंद्रियता, मलानां प्रवृत्तिः, गात्रलघुता, रुचिः, क्षुत्तृषोरेककालमुदयः, हृदयोद्गारकण्ठानां शुद्धिः, रोगामार्दवमुत्साहः तन्द्रानाशश्‍च।
सर्व इंद्रिये शुद्ध होतात.
मल-मूत्र-स्वेद आदी मलांचे प्रवर्तन यथायोग्य होते.
शरीरावयवात हलकेपणा प्रतीत होतो.
तोंडाला रुची येते.
तहान व भूक हे एकाच वेळी अनुभूत होतात.
शुद्ध ढेकर येतात.
घसा मोकळा वाटतो.
हृदयात हलकेपणा प्रतीत होतो.
रोग असल्यास रोगाचा जोर कमी होतो.
उत्साह उत्पन्न होतो.
झापड नाहीशी होते.
साळीच्या लाह्या, मुगाची डाळ, भाजलेले तांदूळ, ज्वारी-बाजरीची भाकरी, दुधी भोपळा, घोसावळी, दोडके, पडवळ, कारले वगैरेंपैकी साधी भाजी, ताक या गोष्टींचा हलक्‍या अन्नात समावेश होतो.
“एकादशी, दुप्पट खाशी’ नको
उपवासाच्या गोष्टी खाऊन उपवास करायचा असल्यास राजगिऱ्याच्या लाह्या, वरईचा तांदूळ, शिंगाडा, दूध, प्रकृतिनुरूप फळे, थोड्या प्रमाणात साबूदाण्याची खिचडी, थोड्या प्रमाणात उकडलेला बटाटा वगैरे पदार्थ खाता येतात; पण उद्या उपवास करायचा आहे या कारणास्तव आज अधिक खाऊन घेणे योग्य नव्हे; तसेच उपवासाचे पदार्थ चवीला आवडले म्हणून अगदी पोटभर खाणे, पोट जड होईपर्यंत खाणे अयोग्य होय. या प्रकारच्या उपवासातून अनारोग्यास आमंत्रणच मिळू शकते.
एखादी गोष्ट कितीही उत्कृष्ट असली, तरी ती कुणी व कधी करू नये हे माहिती असणे सर्वांत आवश्‍यक असते. उपवास करण्याचे खूप फायदे असले, तरी तो पुढील अवस्थेत न करणे अधिक आरोग्यदायक असते.
क्षयरोग झाला असता.
वातरोग झाला असता.
वातामुळे ताप आला असता.
काम-क्रोध वगैरे मानसिक कारणांमुळे ताप आला असता.
गर्भावस्था असताना.
बाळंतपणाची परिचर्या सांभाळत असताना.
आजारपणात किंवा आजारपणानंतर ताकद कमी झाली असता.
पंचकर्मासारखा शरीरशुद्धीकर उपचार चालू असता.
व्यवहारात बऱ्याच वेळा प्रकृतीला सोसवत नसतानाही मोठमोठे उपवास करण्याचा अट्टहास अनेकांनी धरलेला दिसतो; पण अनारोग्य वाढविणारी कोणतीच गोष्ट सरतेशेवटी स्वहिताची असू शकत नाही. सहन होत नसतानाही नियम म्हणून वर्षानुवर्षे उपवास करत राहणे आणि पोटाला-पचनाला जराही विश्रांती न देता सतत खात राहणे ही दोन्ही टोके टाळून प्रकृतिनुरूप उपवास करण्याचा सुवर्णमध्य साधला तर उपवासातून आरोग्य निश्‍चित मिळू शकेल.
डॉ. श्री बालाजी तांबे

तुमची त्वचा निरोगी व सुंदर कशी ठेवाल?

तुमची त्वचा निरोगी व सुंदर कशी ठेवाल?
तुमची त्वचा निरोगी व सुंदर कशी ठेवाल?

हल्ली बाजारामध्ये त्वचा सुंदर व निरोगी राहण्यासाठी भरपूर प्रसाधने मिळतात. पण तुमची त्वचा सुंदर व निरोगी राहण्यासाठी तुमच्या राहणीमानाचा जो फायदा होतो तो कुठल्याच “क्रीम” किंवा “ फेशीयल ” किंवा “मेक-अप’ किंवा आयुर्वेदीक औषधांनी हवा तेवढा होत नाही.

बर्‍याच लोकांच्या चाळीशीतच डोळ्याखाली काळ्या रेघा उमटायला लागतात. कॉस्मेटीक सर्जनस्‌ च्या मते ५० शी च्या आत चेहऱ्यावर सुरकुत्या येणं हे उन्हामध्ये हिंडणे, प्रदुषण, किंवा सिगरेट ओढणं यापैकी एका किंवा अनेक कारणांमुळे झालेले तोटे असतात. तुमची चेहऱ्यावरची किंवा हाताच्या पृष्ठ भागाची त्वचा तुमच्या शरीरातील आतल्या ( झाकलेल्या ) भागाशी तुलना केली असता ही गोष्ट प्रखरतेने जाणवून येते.

तरूणांमध्ये सध्या प्रसिध्द होणांर यो-यो डायटींग, सतत वायाशी संपर्क किंवा over animated facial expression या कारणांने सुध्दा त्वचेचं premature aging होऊ शकते. Skin-aging चं अजुन एक कारण अनुवंशिकता (genetics) हे असू शकतं ज्यावर आपण काही उपाय करू शकत नाही. तुमची आई किंवा आजी त्यांच्या वयापेक्षा तरूण दिसत असतील तर तुम्ही व तुमची मुलं सुध्दा वय झाल्यावर तरूण दिसाल. अर्थात स्वत:च्या त्वचेची काळजी घेतली तरच. चेहऱ्याची काळजी घ्यावयाला सनस्क्रिन वापरावे.

उन्हामध्ये डोक्यावर टोपी किंव स्कार्फ बांधावा जेणेकरून चेहऱ्यावर ऊन येणार नाही, तंबाखू किंवा सिगारेट न ओढणे ( दुसरा ओढत असल्यास समोर न थांबणे ). यो-यो डायटींग टाळणे इ. प्रकारची काळजी घेणे आवश्यक आहे.

चेहऱ्यावरील सुरकुत्यांचे प्रकार
त्वचारोग तज्ञ (Dermatologiest) व plastic सर्जन्स च्या मते दोन प्रकारच्या सुरकुत्या चेहऱ्यावर असतात.

एक कायमचे ( स्टॅटीक ) व कधी कधी येणाऱ्या ( डायनामिक) जेव्हा वय वाढल्यामुळे किंवा premature aging मुळे त्वचा पातळ होते व ओढली जाते तेव्हा static wrinkles तयार होतात. डायनॅमिक रींकल्स्‌ ( सुरकुत्या) हे सर्व वयात होतात, अगदी लहान मुलांमध्ये सुध्दा. त्यांना ‘Laugh lines’ असं पण म्हणतात.

जेव्हा चेहर्‍यावरचे स्नायु तात्पुरते आकुंचीत होतात तेव्हा त्वचेचा वरचा पदर दुमडत जातो, त्याला डायमॅनिक सुरकुत्या म्हणतात. हसताना, रडताना, बाकी चेहर्‍यावरचे हावभाव बदलताना ह्या सुरकुत्या तात्पुरत्या पडतात.

सुर्यकिरणांमुळे त्वचेवर होणारं दुष्परिणाम
पाश्‍चात्य देशांमध्ये ऊन्हामध्ये tanning करण्याचं फार वेड आहे. ह्या tanning मुळे त्वचा कोरडी पडते व सुरकुत्या पडतात किंवा अगदी त्वचेचा क्षयरोग (skin cancer) सुध्दा होऊ शकतो. हे सर्व सूर्य किरणांमधल्या अल्ट्रा वायोलेट किरणांमुळे मुळे होतो. वयाच्या १८ व्या वर्षांपर्यंत जवळ जवळ अर्ध्या आयुष्यात होईल एवढं U V exposure होतय असं संशोधकांच म्हणणं आहे.

ऑस्ट्रेलीया मध्ये केलेल्या एका पाहणीमध्ये असं दिसून आले की, पचवीशीतच्या लोकांना सुध्दा चेहऱ्यावर व हाताच्या पृष्ठ भागावर photo-aged त्वचा आहे. हेच भाग सतत U V radiation मुळे झालेले असतात.

एकुण काय, तर उन्हामुळे किंवा मुद्दाम केलेल्या tanning मुळे जे U V radiation होतं ते त्वचेतल्या DNA cells ना हानीकारक आहे. याहून वाईट गोष्ट म्हणजे पृथ्वी वरचा ओझोनचा थर (Ozone layer) कमी होत चालला असल्या कारणाने हे U V radiationवाढत चाललं आहे. त्यामुळे होणारे त्वचेवरचे सूक्ष्म आघात काही वर्षानंतर एकत्र होऊन सुरकुत्या व इतर त्वचेला अपाय होण्यास कारणीभूत ठरतात.

ऊन्हापासून सावधगिरीसाठी सनस्क्रिन lotion/Cream मिळतात. १५ किंवा त्यापेक्षा जास्त प्रमाणात SPF (Skin Protection Factor) असलेलं सनस्क्रिन हे बऱ्याच हानीकारक U V rays filter करतात.

तुम्ही तुमच्या लहानपणी किंवा तरूण असताना जरी हे सनस्क्रिन वापरले नसतील तरी ते आता वापरा, अगदी वर्षभर. बाहेराची कुठलीही कामं करीत असताना अगदी बागकाम, खेळणे, फिरायला जाताना, जॉगींगला जाताना, बीच वर जाताना सनस्क्रिन वापरायला विसरू नका. त्याने UV-A, UV-B चे radiation पासुन तुमची त्वचा सुरक्षित राहते. शरीराच्या सर्व उघड्या राहणाऱ्या भागांवर साधारण बाहेर पडण्यापूर्वी अर्धातास तरी सनस्क्रिन लावावं, घाम आल्यावर किंवा पाहून आल्यावर सुध्दा हे मलम दर ३-४ तासांनी परत परत लावावं.

हाताची पृष्ठ बाजू विसरू नका व आभाळ आलं असलं तरी फसू नका. UV ची किरणं आभाळालास भेदून तुमच्या त्वचेला हानी पोचवू शकतात. डोक्यावर टोपी, स्कार्फ किंवा पदर असला तर निश्‍चित फायदा होतोच.